Onder wisselende regimes (18e - 19e eeuw)

Hoewel de Republiek der Verenigde Nederlanden geregeld betrokken is in gewapende conflicten, kent het fort Liefkenshoek in de jaren die volgen op 1648 een betrekkelijke rust. Samen met het fort Lillo neemt het zijn taak op in de verdediging van de zuidelijke staatsgrens en het heffen van de tol op producten die via de Schelde worden verhandeld. Wanneer in 1713 de Zuidelijke Nederlanden het Spaanse gezag inruilen voor het Oostenrijkse, verandert er voor de Scheldeforten niets.

De Fransen bezetten Liefkenshoek

In 1740 weigert Frankrijk de nieuwe Oostenrijkse keizerin Maria Theresia te erkennen en trekt ten oorlog. De Zuidelijke Nederlanden worden ingenomen. Op 18 april verschijnen de Franse troepen voor Liefkenshoek. Het fort is in staat van paraatheid gebracht. Ongeveer 240 soldaten verdedigen het fort. Na een vernietigende Franse beschieting die acht dagen duurt, geeft Liefkenshoek zich op 25 april 1747 voor de tweede maal in zijn bestaan over.

De Oostenrijkse Successieoorlog eindigt in 1748. Op 27 januari 1749 verlaten de Fransen Liefkenshoek en nemen de Staatsen er weer hun intrek. De eerste tijd hebben ze hun handen vol aan de wederopbouw. Het verdedigingswerk zelf en een groot aantal gebouwen waaronder de molen, hebben aanzienlijke schade geleden.

Oostenrijk neemt initiatief

In 1780 volgt Jozef II zijn moeder, keizerin Maria Theresia, op. Het daaropvolgende jaar maakt hij een rondreis door de Zuidelijke Nederlanden. Hij kant zich tegen de aanwezigheid van het Staatse leger. Bovendien wil hij de tolbarrière op de Schelde definitief afschaffen. Om de uitvoering van zijn plannen voor te bereiden, voert hij de druk op de Republiek op. Wanneer hij in 1783 onderofficieren en soldaten van het Staatse leger verbiedt om het grondgebied van de Oostenrijkse Nederlanden te betreden, wordt de sfeer in de omgeving van Liefkenshoek steeds grimmiger.

De Keteloorlog

Op 8 oktober 1784 vaart in Antwerpen de keizerlijke brik of brigantijn de ‘Louis’ af. Hij krijgt voor Lillo het bevel halt te houden. Kapitein Van Iseghem negeert dit. De Staatsen laten echter niet met zich sollen en vuren van op het wachtschip een schot af. De kanonsbal komt op de ‘Louis’ in de ketel met soep terecht. Het schip wordt opgebracht en aan de ketting gelegd. De situatie tussen de Republiek en Oostenrijk escaleert. Jozef II brengt zijn leger in paraatheid. De diplomatieke betrekkingen tussen de twee staten worden opgeschort. Beide landen trekken hun ambassadeurs terug.De keteloorlog

Oostenrijk haalt zijn slag thuis

Dankzij de bemiddeling van Frankrijk wordt in 1785 een oorlog afgewend en de vrede gesloten. De Republiek betaalt een fikse som geld en staat na twee eeuwen de forten Liefkenshoek en Lillo af aan de Oostenrijkse Habsburgers. In ruil behoudt de Republiek de controle over de Schelde. De Oostenrijkers besteden weinig of geen aandacht aan Liefkenshoek. Het fort raakt snel in verval. Het valt ten prooi aan bezettingen van kortere of langere duur:

De Fransen zijn heer en meester

Op 26 juni 1794 verslaat het Franse leger Oostenrijk en zijn bondgenoten bij Fleurus. De kaart van Europa ondergaat ingrijpende wijzigingen. De Zuidelijke Nederlanden worden bij Frankrijk ingelijfd. In de Noordelijke Nederlanden installeert Frankrijk een bevriend bestuur: de Bataafse Republiek.

Kort daarna viert Antwerpen uitbundig de heropening van de Schelde. Maar die vreugde is van korte duur. In 1809 vaart een Engelse expeditievloot de Schelde op. De bedoeling is Antwerpen te bereiken om er de scheepstimmerwerken onschadelijk te maken. Onderweg breekt op een van de schepen polderkoorts uit. Het eskader keert noodgedwongen naar Engeland terug. Napoleon Bonaparte is echter gewaarschuwd. Hij bouwt Antwerpen om tot een krijgshaven. De Schelde wordt vanaf Vlissingen versterkt.

Voor het verwaarloosde fort Liefkenshoek heeft dat verstrekkende gevolgen. De resterende oude gebouwen worden afgebroken en moderne worden in de plaats gezet. Het fort Liefkenshoek krijgt een facelift.

  • In 1810: een officierenpaviljoen en een tweede bomvrij kruitmagazijn voor 50 000 pond. Vandaag is dit het oudste gebouw op het terrein.
  • Tussen 1811 en 1813: een cavalier of een kat. Dit gebouw in de vorm van een halve cirkel biedt plaats aan ongeveer vierhonderd soldaten. Op het dak, dat met aarde is opgehoogd, staan twaalf kanonnen. Het is deze kat die vandaag nog steeds overeind staat en schitterend gerestaureerd werd.

En weer Nederlands…

Een Europees leger verslaat Napoleon definitief in 1815. Het Noorden en het Zuiden vormen samen het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. De Schelde gaat open. Voor het fort breken relatief rustige jaren aan. Maar de Belgische Onafhankelijkheid brengt daar drastisch verandering in. Koning Willem I klampt zich aan de oude toestand èn de forten Lillo en Liefkenshoek vast. Hij sluit de Schelde opnieuw af. In de omgeving van Kallo wordt nog maar eens slag geleverd. In augustus 1831 zetten de Nederlandse soldaten van Liefkenshoek de polders van Sint-Anna-Ketenis, Kallo, Borgerweert, Melsele en Doel onder water. Ze veroveren het fort Sint-Marie en brengen tien inwoners van Kallo om het leven. Honderd en acht gebouwen en elf schuren gaan in de vlammen op. De bevolking vlucht. Een regiment van de Luikse jagers, gesteund door de burgerwachten van Beveren en Sint-Niklaas, biedt hulp.